Համակարգ, որը կգործի միայն հայերի համար, որը հաշվի կառնի հայերի ուժեղ կողմերը

06-07-2019 18:02

Lragir.am-ը ներկայացնում է հարցազրույցների շարք «մտքի առաջնորդների» հետ: Նախագծի նպատակն է մեդիա տիրույթում զարգացնել «մտքի առաջնորդության» սկզբունքը՝ հարթակ ստեղծելով տարբեր ոլորտների, տարբեր տեսակետների ու հայացքների տեր մարդկանց համար՝ արտահայտվելու նույն հարցերի առանցքի շուրջ: Նախագծի նպատակը խելացի ու տեսլական ունեցող մարդկանց բացահայտումն է ու Հայաստանի տնտեսական զարգացման նոր դիսկուրսների սահմանումը: Շարքը վարում է լրագրող Ռոզա Հովհաննիսյանը: Լուսանկարները՝ Ագապե Գրիգորյանի: Հարցազրույցներն անցկացվում են 256 Hub-ում: Մեր զրուցակիցն է Գևորգ Բաղդասարյանը, ով կրթություն ստանալով Եվրոպայում՝ օրերս վերադարձել է Հայաստան: Սովորել է Հայաստանի Ֆրանսիական համալսարանում, այնուհետև կրթությունը շարունակել է Լիոնում, որից հետո սովորել է հանրահայտ Եվրոպայի Քոլեջում: Աշխատել է թե Հայաստանում, թե Ֆրանսիայում՝ տարբեր կազմակերպություններում: Գևորգ, հայրենի՞ք, թե մայրենիք, և ինչո՞ւ: Գուցե հայրենիք: Կարծում եմ՝ հայոց լեզվում դա բավական բալանսավորված է, որովհետև ունենք հայրենիք, մայրաքաղաք, մայրենի լեզու: Չգիտեմ, թե պատճառը որն է, որ «հայր-մայր» տարբերությունները դրվում են, բայց վստահ եմ, որ մեր նախնիները մի իմաստ գտել են դրանում: Մայրենի լեզվի հետ կապված բացատրությունն այն կարող է լինել, որ համարվում է, որ լեզուն մորից է փոխանցվում: Բայց այս դեպքում գուցե՝ հայրենիք: Որտեղի՞ց եք սերում արմատներով, և որքանով են մարդու համար կարևոր սեփական արմատները ճանաչելը: Կարծում եմ՝ շատ կարևոր է արմատները ճանաչելը, որովհետև դա մեր անցյալն է: Անցյալով պետք չէ ապրել, բայց անցյալը և պատմությունը պետք է իմանալ, որպեսզի կառուցես լավ հիմքերի վրա ստեղծված ապագա: Իմ արմատները գալիս են հայոց աշխարհի տարբեր վայրերից: Մի մասը գալիս են Վանից, մի մասը՝ Մուշից, Գյումրիից, Մեղրիից: Շատ տարբեր ճակատագրեր են ունեցել իմ նախնիները, մի մասը ցեղասպանությունից են փրկվել, Մուշից գաղթել են Գյումրի: Վանեցի պապիկս եղել է Անդրանիկի ջոկատում, շատ հայտնի ֆիդայի է եղել: Ես շատ լավ գիտեմ իմ արմատները և վերջերս էլ Հունգարիայում կարողացա այցելել իմ նախապապի գերեզմանին, ով զոհվել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ Հունգարիայում: Այնպես որ, շատ կարևորում եմ արմատները, որոհետև չճանաչելով քոնը՝ չես կարողանում ճանաչել ուրիշներին: Ինչպե՞ս է անցել ձեր մանկությունն ու պատանեկությունը, ինչպե՞ս է անցնում երիտասարդությունը: Մանկությունս կբնութագրեմ՝ շատ լավ սկզիբ լավ կյանքի համար: Երջանիկ մանկություն եմ ունեցել շնորհիվ իմ ծնողների ու հարազատների: Զբաղված մանկություն ու պատանեկություն եմ ունցել, երբեք ազատ ժամանակի մեծ բաժին չեմ ունեցել, միշտ զբաղված եմ եղել սպորտով, ինտելեկտուալ խաղերով ու երաժշտությամբ: Այսօր ընդամենը 24 տարեկան լինելով, վստահ եմ, որ իմ երիտասարդությունը լավ հիշողություններով եմ հիշելու: Ինձ թվում է՝ երիտասարդությունն առաջին հերթին այդ մոտիվացիան է, էներգիան, գուցե ինչ-որ տեղ չափավոր ռոմանտիզմն է, երբ դու փորձում ես իդեալներով շարժվել, ավելի արագ շարժվել: Ես հատկապես շատ եմ սիրում իմ ուսանողական տարիները: Ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ եմ ուսանողական կյանքիս հրաժեշտ տվել, բայց շատ ջերմ հիշողություններ կան: Որո՞նք են ձեր կյանքի կարևոր դասը կամ դասերը, որոնք քաղել եք: Կարծում եմ՝ կարևորագույն դասը մարդկանց բարություն անելն ու երախտապարտ լինելն է: Բարություն անելը կարևոր բան է, որը մենք կարող ենք անել: Եվ միշտ պետք է հասկանանք, որ բարությունը վերադառնում է: Այն խոսքը, որ ժողովրդի մեջ կա՝ «բարություն արա, գցիր ջուրը», դա չի վերաբերվում նրան, որ բարություն արա և մոռացիր: Դա նաև նշանակում է այն, որ բնության մեջ ջուրը միշտ գտնվում է շրջապտույտի մեջ: Անձրևը գալիս է, անցնում է հողի ընդերքը, դուրս է գալիս, գոլորշիանում է, նորից վերադառնում է: Եվ կարևոր է երախտապարտ լինելը: Կարծում եմ՝ միշտ պետք է երախտապարտ լինել այն ամենի համար, ինչ ունենք: Հոռետեսությունը երբեք ոչ մի լավ տեղ չի տանում: Պետք չէ բողոքել ամեն ինչից, պետք է փորձել ինչ-որ բան արարել, գնալ առաջ, լինել երազող: Եթե անդրադառնանք կրթության խնդիրներին Հայաստանում, ի՞նչ խնդիրներ ունենք այս ոլորտում, որո՞նք են Հայաստանում և արտերկրում կրթության ոլորտի տարբերությունները: Նախ ասեմ, որ ես շատ շնորհակալ եմ իմ ուսուցիչներին ու դասախոսներին, որովհետև նրանք իսկապես շատ մեծ գիտելիքներ են ինձ տվել: Շատ հաճախ եմ լսում, որ մարդիկ ավելի բացասական են խոսում Հայաստանի կրթական համակարգի մասին, քան դրական, բայց որոշ բաներ կան, որ մենք առավելություն ունենք: Օրինակ՝ երբ համեմատվում եմ իմ եվրոպացի ընկերների հետ, մեր դպրոցական բազային գիտելիքները շատ հաճախ բավական առաջընթաց են գրանցում, որովհետև մենք լինելով փոքր երկիր, ճանաչում ենք այլ երկրները: Իմ եվրոպացի ընկերները միշտ զարմանում էին, թե ինչու մենք բոլոր երկրների անուններն ու մայրաքաղաքները գիտենք: Նրանց մոտ ուրիշ համակարգ է գործում: Բայց եթե խնդիրներից խոսենք, կարծում եմ՝ Հայաստանի Հանրապետության կրթական համակարգը չի ստեղծում այն հնարավորությունը, որը մեր՝ հայերիս առավելությունն է: Դա հետևյալն է՝ ստեղծելու և  ստեղծարար լինելու հնարավորությունը չի տալիս: Այսինքն՝ անընդհատ հիշողության վրա հիմնվելու կամ, այսպես ասած, անգիր անելու վրա հիմնված կրթական համակարգն իրապես ստեղծագործելու հնարավորություն չի տալիս: Իսկ հայերիս համեմատական առավելությունը և ուժեղ կողմը հենց ստեղծարար լինելն է: Եվ ես հենց այստեղ եմ տեսնում այն պատճառը, որ շատ հայեր արտերկրում հասնում են մեծ հաջողությունների, իսկ հայրենիքում ժամանակ առ ժամանակ խնդիր են ունենում, որովհետև դրսում կրթական համակարգը ստեղծագործելու հնարավորություն է տալիս: Եթե անդրադառնանք հայ հասարակությանը՝ որպես հավաքական միավոր, ինչպե՞ս կբնութագրեք այն: Կարծում եմ՝ հայ անհատն ինքն իրենով և հայ հասարակությունը դեռ վերջնական բացահայտված չեն նույն սոցիոլոգիայի տեսանկյունից, որովհետև շատ հաճախ մենք չգիտենք, թե հայ հասարակությունը կամ անհատն ինչպես է իրեն դրսևորում այս կամ այն իրավիճակում: Օրինակ՝ ինչո՞վ է կարողանում հայ անհատը լինել մոտիվացված, լինել ուրախ կամ ինչպես է արտահայտում իր բողոքը, դժգոհությունը: Չեմ սխալվի, եթե ասեմ, որ մեր հասարակությունը շատ հաճախ գտնվում է ծայրահեղ բևեռներում: Մենք հաճախ կարող ենք հայտնվել մի ծայրահեղությունից մյուս ծայրահեղության մեջ: Ես ընդհանուր հայ հասարակությունը կբնութագրեմ էմոցիոնալ, բայց բարձր ինտուցիա ունեցող հայասարակություն, որը չի գնում սխալ ուղիով: Սովորաբար առողջացման համար լավ ախտորոշում է անհրաժեշտ, ըստ ձեզ՝ ո՞րն է մեր «դիագնոզը»: Կարծում եմ, մեր դիագնոզն ընդհանուր տեսլականի բացակայությունն է: Ես կարծում եմ՝ մենք պետք է հասնենք մի իրավիճակի, երբ ՀՀ ցանկացած քաղաքացի շատ լավ կպատկերացնի, թե մենք ուր ենք գնում բոլորս միասին, որն է մեր վերջնական ու մեծ նպատակը, որի համար բոլորս ապրում ու արարում ենք Հայաստանում: Կարծում եմ՝ այդ ստրատեգիական մտածելակերպը շատ կարևոր է, որ մենք պետք է ձևավորենք, և ես հուսով եմ, որ դա գտնվում է ձևավորման փուլում: Դա մեկ օրում չի լինում: Ես բախտ եմ ունեցել տարբեր երկրներում լինել՝ և զարգացած, և աղքատ: Եվ հասկացել եմ, որ այս երկրները իրարից տարբերվում են միայն մեկ բանով: Այն երկրները, որոնք լավ են ապրում, նրանք որոշել են, որ իրենք բոլորով պետք է ապրեն լավ: Մենք հաճախ տեսնում ենք, որ հարուստ ու երջանիկ երկրները ոչ նավթ ունեն, ոչ բնական ռեսուրսներ, ոչ շատ հարուստ են իրենց տարածքով ու բնությամբ: Եվ դրա կողքին մենք տեսնում ենք երկրներ, որոնք ունեն նավթ, մեծ հարստություն, բայց նրանց ժողովուրդն ապրում է աղքատության մեջ: Այսինքն՝ մենք բոլորով պետք է որոշենք: Գուցե դա շատ ռոմանտիկ է հնչում, բայց իրապես ես հավատում եմ, որ երբ բոլորս որոշենք, որ մենք պետք է լավ ապրենք, մենք կապրենք լավ: Որո՞նք են Հայաստանի առաջ ծառացած խնդիրները, ի՞նչ պետք է անել դրանց լուծման համար և ինչպե՞ս անել: Խնդիրների համար հիմա կարող ենք շատ տնտեսական և այլ պատճառներ բերել, սահմանների փակ լինելը ներկայացնել, բայց կարծում եմ՝ մեր խնդիրները գալիս են շատ փոքր մանրուքներից: Դրանք սկսում են մեքենայի պատուհանից աղբ նետելուց մինչև ավելի մեծ խնդիրներ: Այսինքն՝ երբ մենք սկսենք մանրից դեպի մեծը գնալու ճանապարհն անցնել, երբ ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի այլևս պատուհանից աղբ չնետի, մենք քայլ առ քայլ փոքր խնդիրներից անցում կկատարենք դեպի մեծ խնդիրների լուծումը: Եվ դա կրկին գալիս է այդ ընդհանուր տեսլականի հարցից: Անհատներ, թե ինստիտուտներ, որը զարգացնել: Քանի որ մենք դեռևս երիտասարդ հանրապետություն ենք, շատ երկար ժամանակ չենք ունեցել մեր անկախությունը, մենք չունենք պատմականորեն ձևավորված հիմք ունեցող ինստիտուտներ: Այս իսկ պատճառով, ես կարծում եմ, որ պետք է զարգացնել անհատներին, ովքեր կստեղծեն և առաջ կտանեն այդ ինստիտուտները: Ես մեծացել եմ բժիշկների ընտանիքում, և շատ հաճախ ընտանիքում խոսակցությունների ժաամանակ նրանք բոլորը հիշում էին իրենց ուսուցիչներին: Եվ դա շատ հատկանշական օրինակ էր ինձ համար, որովհետև նրանք մարդիկ էին, ովքեր դեռ շատ վաղուց աշխատել ու սովորել էին դրսում, այնուհետև վերադարձել էին և Հայաստանում հիմք էին դրել այդ մասնագիտացված դպրոցների կամ հիվանդանոցների գործունեությանը: Կարծում եմ՝ այդ մոդելն աշխատում է բոլոր ոլորտներում: Այսինքն՝ մարդիկ կարող են ստեղծել ինստիտուտներ: Ո՞րն է մեր պարտավորությունը հաջորդ սերունդների առաջ: ՀՀ այսօրվա պայմաններում հաջորդ սերնդի առաջ մեր պարտականությունն է ստեղծել լավ հիմք, որպեսզի հաջորդ սերունդը դուրս գա մրցակցության ոլորտ ամենաառաջատար երկրների հետ: Այսինքն՝ մենք պետք է ստեղծենք բոլոր պայմանները, որ դեռ չծնված երեխաները կարողանան մրցակցել աշխարհի հետ: Ի՞նչ եք անում դուք ամեն օր՝ Հայաստանն ավելի լավը դարձնելու համար: Դրսում լինելով՝ ես փորձել եմ միշտ Հայաստանի ճանաչելիությունը բարձրացնել: Ինձ բախտ է վիճակվել տարբեր միջոցառումների ու մրցույթների մասնակցել՝ ուսանողական, երիտասարդական, և իմ մասնակցությամբ փորձել եմ այնպես անել, որ մարդիկ ավելի լավ ճանաչեն Հայաստանը: Պետք է նշեմ, որ թե Եվրոպայում, թե աշխարհի շատ այլ հատվածներում Հայաստանի մասին շատ քիչ ինֆորմացիա ունեն: Գրեթե չեն ճանաչում մեր երկիրը: Շատերը սրա մեջ տեսնում են խնդիր, իսկ ես տեսնում եմ հնարավորություն: Այսինքն՝ երբ որ քեզ չեն ճանաչում, դու կարող ես ներկայանալ լավագույնս, որովհետև մեր մասին չկան ձևավորված կարծրատիպեր: Այսինքն՝ մենք կարող ենք ստեղծել մեր տեսլականը, ցույց տալ աշխարհին, թե ով ենք մենք: Իսկ Հայաստանի ներսում իմ ամենօրյա աշխատանքով փորձում եմ նպաստել իմ երկրի զարգացմանը, թեկուզ մանրուքներով, լավ քաղաքացի լինելով, թեկուզ ուրիշներին ցույց տալով իմ օրինակը: Մեզ պատմությունից հասել է տեղեկություն, որ Տիգրան Մեծի հայրենիքը՝ Ք. Ա. 95-55-ը, հայոց պատմության լավագույն էջերից մեկն է եղել: Ո՞րն է «95-55»-ի  ձեր կոնցեպտը: Դեռ երկու տարի առաջ նման մի կոնցեպտ ինքս ինձ համար պատկերացրեցի: Իմ պատկերացրած կոնցեպտը «35-55»-ն էր: Ասեմ, թե որն էր դա՝ ես պատկերացնում էի, որ մինչև 2035 թվականը մենք պետք է կարողանանք մեր երկիրը մոդեռնիզացնել, այսինքն՝ բերել ավելի առաջադեմ վիճակի՝ դա կլինի թե նորագույն տեխնոլոգիաներով, թե կրթական համակարգով, թե առողջապահական ստանդարտներով: Զարգացումը միշտ տեղի է ունենում առողջապահութան զարգացման միջոցով, մարդիկ նախ լուծել են իրենց առողջության, կյանքի երկարատևության խնդիրը, հետո նոր եկել է զարգացումը: Եվ ես պատկերացնում էի, որ մենք պետք է այս համակարգերը ստեղծենք մինչև 2035 թվականը, Աստված տա՝ ավելի շուտ: Այնուհետև, ըստ իմ հայեցակարգի, 2035 թվականից հետո մեզ պետք կլինի ևս 25 տարի, որպեսզի մեր ստեղծած բազան տա իր արդյունքները: Մենք խոսում էինք հետագա սերունդների մասին, հենց դա եմ ես պատկերացնում, որ այդ հետագա սերունդը, որը կգա 2035 թվականին, երկրի կրթական համակարգն ու կառուցվածքը թույլ կտան նրանց բարձրանալ այնպիսի մակարդակի, որ նրանք կմրցակցեն ոչ միայն մեզ նման փոքր կամ տարածաշրջանային երկրների, այլ աշխարհի առաջադեմ երկրների հետ: Այդ մրցակցությունը պետք է լինի թե տեխնոլոգիական, թե կրթական առումով, թե նորարարությամբ: Եթե այս ամենը լիներ մոտ քսան տարի առաջ, մեզ համար շատ դժվար կլիներ, բայց այսօր աշխարհը շատ ավելի արագ է զարգանում, այսինքն՝ մենք ունենք հնարավորություններ: Իրապես սա մտքի դարաշրջան է, և մենք ունենք միտք: Ես հույսով եմ, որ 2055  թվականին մենք կդառնանք աշխարհի առաջատար երկրներից մեկը: Եթե ուսումնասիրենք Տիգրան Մեծի կենսագրությունը, կտեսնենք, որ նա, իհարկե գերության մեջ էր, բայց մեծացավ պարսկական արքունիքում, որտեղ նա տեսավ այն ժամանակ գերտերություն համարվող Պարսկաստանի բարքերը, նրանց տեխնոլոգիաները, գյուտարարության արդյունքները: Հետո նա վերադարձավ Հայաստան և իր հետ բերեց այդ ամենը, կարողացավ ադապտացնել Հայաստանում և կարողացավ ծնկի բերել այդ նույն Պարսկաստանը, որտեղ մեծացել էր: Կարծում եմ՝ այս մոդելն արդիական է նաև այսօր: Ես առհասարակ ընդունում եմ փորձը, դրսի փորձը, ներսում էլ կարելի է հետաքրքիր փորձ գտնել, այդ փորձը մենք պետք է գտնենք, բերենք ու ադապտացնենք: Հաճախ ենք խոսում, որ Հայաստանը պետք է դառնա Սինգապուր, Շվեյցարիա, ես դրան չեմ հավատում: Ես  հավատում եմ, որ Հայաստանը պետք է ունենա իր հաջողության պատմությունը: Հնարավոր չէ ուրիշ երկրների հաջողության պատմությունը բերել և տեղադրել այստեղ: Այստեղ հայեր են՝ իրենց մտածելակերպով, առանձնահատկություններով, տեսլականով: Պետք է ստեղծել մի համակարգ, որը կգործի միայն հայերի համար, որը հաշվի կառնի հայերի ուժեղ կողմերը, կնպաստի Հայաստանի զարգացմանը: Ի՞նչ պետք է լսեն կամ դիտեն մարդիկ այս զրույցը կարդալուց հետո, մի հղում տվեք: Քանի որ մեր զրույցն ուներ նաև որոշակի պատմական ուղղվածություն, ես խորհուրդ կտամ դիտել «Արարատից Սիոն» ֆիլմը: Այդ ֆիլմում տեսնում ես քո ազգի ու երկրի միստիկ ներկայության փաստերն աշխարհի տարբեր հատվածներում: Եվ հասկանում ես, որ մենք իսկապես եղել ենք գլոբալ ազգ, ոչ թե պարփակված մեր սարերի մեջ, աշխարհում եղել ենք ամենուրեք: Եվ կարծում եմ, որ մենք պետք է վերագտնենք մեր պատմական դերն ու դիրքը: Հարցազրույցների շարքն իրականացվում է «Գալաքսի» ընկերությունների խմբի աջակցությամբ, ընկերության սոցիալական պատասխանատվության ծրագրերի շրջանակում

Lragir.am,
06-07-2019 18:02