Միայն անձերի փոփոխության մեխանիզմով հնարավոր չէ անշրջելի դարձնել փոփոխությունները

Մեր զրուցակիցն է Հովհաննես Թումանյանի անվան տիկնիկային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Ռուբեն Բաբայանը ԱԺ-ում ՍԴ դատարանի դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու հարցն է քննարկվել, մինչդեռ Հրայր Թովմասյանը սա համարում է քաղաքական չի մասնակցել հարցի քննարկմանը: Ինչպե՞ս եք գնահատում ստեղծված իրավիճակը, որքանո՞վ է սա իրավական գործընթաց, որքանո՞վ քաղաքական: Ես այնքան էլ չեմ հետևում և ասեմ, որ երբ կարդում եմ մեր իրավաբանների բացատրությունները, խճճվում եմ: Այնպիսի տպավորություն է, որ նույն իրադարձությունը կամ նույն պրոցեսը կարելի է լրիվ հակառակ կողմերից ներկայացնել ու բացատրել: Ես չեմ տեսնում այն շփման կետը, որն ինձ՝ որպես հասարակ մարդու, որն իրավաբանական գիտելիքներ չունի, հնարավորություն կտար մտածելու, որ այս խնդրի վերաբերյալ իրավաբանները միակարծիք են: Այնպիսի տպավորություն է, որ մեր բոլոր օրենքները ինչպես ուզես կարելի է մեկնաբանել: Սա շատ վատ է, որովհետև միշտ կարող են լինել ազդեցություններ, և գումարի տեսքով, և այլ տեսքով, և օրենքները կարող են մեկնաբանվել ինչպես ուզեք: Սա ինձ համար անհասկանալի է: Այն, ինչ վերաբերում է մեր դատարանների անկախությանը, դա նոր հարց չէ: Մենք երբեք անկախ դատարան չենք ունեցել: Շատ կարևոր է, թե ինչ մեխանիզմով ենք փորձում ստեղծել այդ դատարանները: Եթե միայն անձի փոփոխությամբ ենք ուզում, ես այստեղ կասկածներ ունեմ, որ ոչ հարմար անձը կարող է փոխարինվել ավելի հարմար անձով: Ես այդ մեխանիզմի մեջ դատարանի անկախության երաշխիք չեմ տեսնում: Ընդհանրապես, տարբեր երկրներում տարբեր մեխանիզմներ կան: Օրինակ, ԱՄՆ-ում դատավորներն ընտրվում են ժողովրդի կողմից: Սա է ապահովում իրենց անկախությունը: Իսկ թե ինչպես է արվում մեզ մոտ, չեմ կարծում, որ այդ մեխանիզմը լիակատար ապահովում է դատավորի անկախությունը՝ լինի օրենսդիր, գործադիր մարմնից, փողից, թե այլ գործոններից: Նախ մենք ունենք մեծ խնդիր՝ կապված ՍԴ հեղինակության հետ: Ես չեմ կարծում, որ սա միայն Հրայր Թովմասյանի օրոք է: ՍԴ-ն ստեղծման օրվանից, 1996 թվականի խայտառակ ընտրություններից, հեղինակազրկվել է որպես վերին դատական ատյան: Այնտեղ կայացվել են այն որոշումները, որոնք հաճելի են եղել իշխանությանը: Դա փաստ է: Փոխելով անձը՝ մենք կստանա՞նք անկախ Սահմանադրական դատարան: Եթե կստանանք, շատ լավ կլինի: Եթե կստանանք էլի կառավարելի ՍԴ, ուրեմն շատ վատ է: Հաշվի առնելով կոռուպցիայի դեմ պայքարը, դատական բարեփոխումները, դրանք հույս ներշնչո՞ւմ են, որ իրական փոփոխություններ լինելու են դատական համակարգում: Այն, որ իշխանությունը տրամադրված է վերացնել կոռուպցիան, ես համոզված եմ: Այն քայլերը, որ ես տեսնում եմ, այն օղակները, որ առաջ ամենակոռումպացվածն էին, նույն քաղաքապետարանը, նույն ոստիկանությունը, տեղական մարմինները, նաև դատական համակարգը, այսօր որքան ես եմ շփվում, այդտեղ կոռուպցիա չկա: Կոռուպցիոն դեպքեր կարող են լինել, դրանք լինում են ամբողջ աշխարհում, կարևորը դրանք ժամանակին կանխելն է: Եվ կա ևս մեկ շատ կարևոր հարց. կարծում եմ, որ նախկին համակարգը կառուցված էր այնպես, որ վերին ատյաններում հնարավոր չէր հայտնվել առանց այդ կոռուպցիոն սխեմաների մեջ մտնելու: Քրեական աշխարհից եկող մի վատ արտահայտություն կար՝ փչացնել մարդուն, որովհետև դա տալիս է նրան կախված պահելու հնարավորություն: Ամբողջ համակարգն այնպես էր ձևավորված, որ ամենավերին ատյաններում ազնիվ մարդը տեղ չուներ: Հիմա արդյոք մենք վերացնում ենք այդ համակարգը՝ վերացնելով այդ մարդկանց: Ես մեծ կասկած ունեմ և փորձեմ բացատրել, թե ինչու: Ընդունենք այսօրվա իշխանությունը հարյուր տոկոսով կոռուպցիայի դեմ պայքարելու մղում ունի և այնտեղ ամենաազնիվ մարդկանց դնելու: Դրա լավագույն օրինակը մեր հյուսիսային հարևանն է. Ինչքան քիչ ժամանակ պահանջվեց, որպեսզի Ռուսաստանը շատ հեշտ վերադառնա Սովետական Միության համակարգին, որովհետև համակարգային փոփոխություններ չէին կատարվել, համակարգային փոփոխություններն էլ գալիս են արժեքային համակարգից: Եթե ամեն ինչ պտտվում է մարդու շուրջ, որ մարդն է կարևոր, այդ ժամանակ ես կասկածում եմ, թե կոռուպցիայի դեմ պայքարի գործընթացը, որ հիմա տեղի է ունենում, անշրջելի է: Իսկ մեզ համար կարևոր է, որ այդ գործընթացը լինի անշրջելի, որպեսզի այսօրվա իշխանությունն այնպիսի մեխանիզմներ, այնպիսի կառուցվածք ստեղծի, որ այլևս հնարավոր չլինի երբևիցե վերադառնալ նախկինին: Այստեղ շատ կարևոր է այդ երեք կարևոր օղակների՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական մարմինների բալանսավորումը: Մենք պետք է շատ կտրուկ տեսնենք այն սահմանը, որ անցնում է իրենց մեջ, և ինքնուրույնությունը, իրար վերահսկելու, իրար վրա ազդելու ցանկությունը: Այ սա ես դեռ այնքան էլ լավ չեմ տեսնում, բայց սա շատ կարևոր է, քանի որ որքան էլ լավ իշխանություն լինի, նա չի կարող լինել անվերահսկելի: Մամուլն էլ իր հերթին, չնայած կարծում եմ, որ այսօր մամուլի շատ միջոցներ դադարել են լինել մամուլի միջոց, այլ դարձել են քարոզչամիջոց: Ես ինձ շատ վատ եմ զգում, որ երբ ինձ հիմա հրավիրում են տարբեր տեղեր հարցազրույցի (խոսքը ձեր լրատվամիջոցի մասին չէ), ես հասկանում եմ, որ ոչ այնքան հետաքրքրում է իմ կարծիքը, այլ թե որքանով է իմ կարծիքը տեղավորվում նախօրոք գծված այդ քարոզչական նյութի մեջ: Եվ սա վատ է, քանի որ այնտեղ, որտեղ կա քարոզչություն, այնտեղ չկա մասնագիտություն, ընդ որում՝ դա բոլոր ասպարեզներում, այդ թվում և արվեստում: Կառավարության այսօրվա նիստում հաստատվել է Հակակոռուպցիոն ռազմավարությունը: Վարչապետը վստահ է, որ տեղի ունենալիք փոփոխության արդյունքում ԱԱԾ–ն կդառնա առավել ուժեղ կառույց, որը առավել ինտենսիվ կգործի ոչ թե ազգային անվտանգության սպառնալիքները կամ ռիսկերը տեղի ունենալուց հետո բացահայտելով, այլ դրանք կանխարգելելու և չեզոքացնելու աշխատանքով: Ինչպե՞ս եք գնահատում այս հայտարարությունը, որքանո՞վ ԱԱԾ-ն այլ որակի կառույց կդառնա: Չեմ կարող խոսել մի բանի մասին, որից տեղյակ չեմ: Ես կարծում եմ, որ փոփոխության իրական պատճառները հայտնի են շատ սահմանափակ թվով մարդկանց: Մի գեղեցիկ օր դա կբացահայտվի, բայց ես այնքան էլ հակված չեմ հալած յուղի տեղ ընդունել բոլոր կողմերից բացատրությունները: Այո, ազգային անվտանգությունը նաև կոռուպցիայի դեմ պայքար է, նաև այդ կոռուպցիայի պատճառները, ոչ թե հետևանքները վերացնելու պայքար, բայց ես կարծում եմ, որ մեր երկիրը գտնվում է օտար պետությունների շատ ուժեղ ազդեցության տակ, և այստեղ ազգային անվտանգությունն անելու շատ բան ունի: Ես բացարձակապես չեմ մտածում, որ Հայաստանում ոչ մի երկիր չունի իր գործակալական ցանցը, այդպես չի լինում: Ես նաև կարծում եմ, որ ԱԱԾ-ի համար ամենակարևոր գործերից մեկն այդ ցանցը բացահայտելն է: Այդ ցանցը շատ մեծ վնասներ կարող է պատճառել, որովհետև դրանց հիմնական գործունեությունը երկրի ինքնիշխանության վրա ազդելն է, երկիրը խամաճիկ դարձնելն է: Ես չեմ ուզում խոսել կողմնորոշման մասին, յուրաքանչյուր երկիր ինքը պետք է ընտրի դա, ոչ մի ուրիշ երկիր չպետք է խառնվի այդ հարցերի մեջ: Մենք որևէ օտար երկրի չենք կարող ասել՝ նման ցանկություն մի ունեցիր, բայց մենք կարող ենք պայքարել դրա դեմ՝ բացահայտելով այդ ցանցերը:

ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆ, Հարցազրուցավար
04-10-2019 22:29