Առանց նպատակների ու դրանց հասնելու տեսլականների ձևակերպման Հայաստանը չի կարող ունենալ կայուն զարգացում

07-03-2020 21:30

Lragir.am-ը ներկայացնում է հարցազրույցների շարք «մտքի առաջնորդների» հետ: Նախագծի նպատակն է մեդիա տիրույթում զարգացնել «մտքի առաջնորդության» սկզբունքը՝ հարթակ ստեղծելով տարբեր ոլորտների, տարբեր տեսակետների ու հայացքների տեր մարդկանց համար՝ արտահայտվելու նույն հարցերի առանցքի շուրջ: Նախագծի նպատակը խելացի ու տեսլական ունեցող մարդկանց բացահայտումն է ու Հայաստանի տնտեսական զարգացման նոր դիսկուրսների սահմանումը: Շարքը վարում է լրագրող Ռոզա Հովհաննիսյանը: Լուսանկարները՝ Հռիփսիմե Հովհաննիսյանի: Հարցազրույցներն անցկացվում են Լոֆթում: Մեր զրուցակիցն է «Թայմլես» ընկերության գլխավոր տնօրեն Արսեն Մնացականյանը, ով մասնագիտությամբ տնտեսագետ է, տնտեսագիտության թեկնածու, Շեֆիլդի համալսարանի Executive MBA աստիճանակիր, ինչպես նաև 6 գիտական հոդվածների հեղինակ: Արսեն, հայրենիք, թե մայրենիք, և ինչո՞ւ: Անկեղծ ասած, շատ հետաքրքիր հարց է, և առաջին անգամ եմ լսում այսպիսի հարցադրում: «Մայր» բառի օգտագործումով մենք ունենք Մայր Հայաստան, Մայր Աթոռ, մայրենի լեզու, մայրաքաղաք, մայր թատրոն, մայր ԲՈւՀ և նման այլ անվանումներ, սակայն կարծում եմ դրանք ամբողջովին տեղավորվում են «հայրենիքի» կոնտեքստի մեջ: Ինձ համար՝ իհարկե հայրենիք: Եվ կարծում եմ՝ յուրաքանչյուր մարդ իր գործունեությունով այս կամ այն կերպ պետք է նպաստի հայրենիքի բարեկեցությանը: «Մայրենիք» ասելը նույնիսկ մի փոքր խորթ է հնչում: Որտեղի՞ց եք սերում արմատներով, և որքանո՞վ է մարդու համար կարևոր սեփական արմատները ճանաչելը: Կարծում եմ՝ սեփական արմատները ճանաչելը կարևոր է զուտ հետաքրքրության տեսանկյունից: «Արմատներ» ասելով՝ եթե գնանք մինչև վերջ, շատ մեծ վիճաբանություն ու քննարկում է առաջանում, թե վերջապես այդ արմատները որտեղից են սկսվում: Իմ հայրական կողմը Սասունից են, չնայած հայրս ու պապս ծնվել են Երևանում, մայրական կողմս՝ Գավառից, բայց դարձյալ պապս ու մայրս ծնվել են Երևանում: Շատ խորը արմատների մասին տեղեկություններ չունեմ: Ասել, որ սեփական արմատները ճանաչելը այսօր էական կարևորություն է ներկայացնում ինչ-որ բանում հաջողություն հասնելու համար, կարծում եմ այդպես չէ: Իմ մոտեցումը հետևյալն է` ես հայ եմ և իմ արմատները Հայաստանում են: Կներկայացնե՞ք՝ ինչպես է անցել ձեր մանկությունը, պատանեկությունը, երիտասարդությունը: Ես ծնվել եմ  ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանում՝ 1976 թվականին: Մանկությունս անցել է շատ ուրախ, հետաքրքիր՝ սովետական ժամակաշրջանում՝ այդ քարոզչության, դաստիարակության շրջանակներում: Մանկության ու պատանեկությանս տարիներին ես չեմ հիշում որևէ անախորժ ու վատ դեպք, որը կարող էր ինչ-որ կերպ տպավորվել իմ մեջ, ստվերել մանկությունս կամ սպի թողնել: Երիտասարդությանս փուլում մեր երկրում սկսվեցին փոփոխությունները՝ մութ ու ցուրտ տարիներ, մոմերի տակ պարապել քննությունների հանձնելու համար և այլն: Չեմ ասի, թե դա փայլուն ժամանակաշրջան էր, չնայած բոլոր դժվարություններին, հետաքրքիր ուսանողական տարիներ եմ ունեցել: Այն ժամանակ այսօրվա հնարավորությունները չկային: Ես շատ եմ նախանձում այսօրվա երիտասարդներին՝ թե տեխոնոլոգիաների հասանելիության, թե այն հնարավորությունների առումով, որոնք այսօր առկա են: Ներկայիս ժամանակաշրջանը մեկ բառով ես գնահատում եմ որպես շատ գունավոր ժամանակաշրջան: Ո՞րն է ձեր կյանքի կարևոր դասը կամ դասերը, որոնք քաղել եք: Իմ կարծիքով՝ երբ սկսվում է մարդու գիտակցական կյանքը, այդ օրվանից մինչև կյանքի վերջ այն անընդհատ զուգորդվում է ինչ-որ դասերով: Որ ասեմ՝ ինչ-որ առանձնահատուկ դաս հիմա կմտաբերեմ ինչ որ կոնկրետ դեպքից, այդպես չէ: Բայց ընդհանուր առմամբ, իհարկե, եղել են տարատեսակ հետաքրքիր դասեր, որոնք կարևոր էին հետագայի համար: Եվ դասեր ասելով՝ պետք չէ միայն բացասականը պատկերացնել, շատ են նաև դրական դասերը: Եթե անդրադառնանք Հայաստանի խնդիրներին, որո՞նք են մեր կրթական համակարգի խնդիրները, ինչպե՞ս լուծել դրանք: Իմ պատկերացմամբ՝ Հայաստանի կրթական համակարգը կատաստրոֆիկ վիճակում է և նույն վիճակում է եղել վերջին 25-30 տարիներին: Ես երբեք հիացած չեմ եղել կրթական համակարգով, և աշխատանքի բերումով ունենալով շատ շփումներ արտաքին աշխարհի հետ՝ կարող եմ ասել, որ մեծ նախանձով եմ վերաբերում արտերկրի կրթական հաստատություններին: Արտերկրում կրթությունը պոտենցիալ հնարավորություններ է ստեղծում երիտասարդների ապագայի համար: Կուզենայի, որ Հայաստանը գոնե մոտիկ լիներ դրան կամ կատարեր շոշափելի քայլեր: Սակայն այսօր ես լուրջ տեսլական, բարեփոխում կամ ֆունդամենտալ քայլեր չեմ էլ տեսնում այդ ուղղությամբ, որպեսզի հասնենք մեր երազած կրթական համակարգին: Ի՞նչ առանցքային խնդիրներ կառանձնացնեք այս ոլորտում: Ես կարծում եմ՝ խնդիրը համակարգային է: Անցած 25-30 տարվա փորձը ցույց է տալիս, որ հատվածային լուծումներ են փորձել տալ ոլորտի խնդիրներին: Բայց եթե ասում ենք՝ «կրթական համակարգ», ուրեմն պետք է տալ համակարգային լուծումներ՝ սկսած առարկաներից, մասնագիտություններից, դասախոսների գիտելիքներից, դասավանդման ձևից ու բովանդակությունից: Ընդհանուր առմամբ, կրթական համակարգի կառավարման պատասխանատուները պետք է ձևակերպեն հստակ նպատակ: Բարձրագույն կրթությունս ստացել եմ Երևանի Պետական Համալսարանում, որտեղ ձեռք եմ բերել տնտեսագետի մասնագիտությունը, այնուհետև` 2006թ-ին Հայաստանի Պետական Տնտեսագիտական Համալսարանում, պաշտպանելով ատենախոսությունը, ստացել եմ տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան, նաև «Գալաքսի» ընկերությունների խմբի աջակցությամբ 2 տարի սովորել եմ Մեծ Բրիտանիայի Շեֆիլդի համալսարանում (որը գտնվում է Եվրոպայի 100 լավագույն համալսարանների ցանկում)`ստանալով Executive MBA աստիճան: Եվ երբ համեմատում եմ վերջին կրթական փորձը Հայաստանի ԲՈւՀ-երի հետ, ակնհայտ են էական տարբերությունները` դասավանդվող առարկաների ոճի, ձևի, մեթոդի և բովանդակության առումով: Արևմտյան բուհերը հակված չեն կենտրոնանալ տեսություններ դասավանդելու վրա և ամբողջ ջանքը դնում են ավելի պրակտիկ փորձերի և ուսումնասիրությունների ներկայացման, վերլուծման և քննարկման վրա, ինչն ավելի արդյունավետ է, հասկանալի, համեմատելի ու ընկալելի: Միանշանակ, համակարգային փոփոխություններ պետք է լինեն այս ոլորտում՝ սկսած դպրոցից: Հայաստանյան համալսարաններում սովորելու հիմնական նպատակը եղել է և դեռևս մնում է դիպլոմ ձեռք բերելը: Մինչև այս փիլիսոփայությունը չփոխվի, մինչև չփոխվի մեթոդոլոգիան, համակարգը, մինչև հիմնական նպատակը չլինի գիտելիք ձեռք բերելը, մենք անընդհատ կունենանք ցածր որակի մասնագետներ աշխատանքի շուկայում, որն իր բացասական ազդեցությունն է թողնում թե պետական, թե բիզնեսի կառավարման և արդյունավետության վրա: Մենք Հայաստանում ունենք մի քանի բուհ, որոնք որոշակիորեն տալիս են որակյալ պրոդուկտ, բայց եթե մենք խոսում ենք համակարգի մասին, այստեղ իրական ճգնաժամ է: Իմ կարծիքն այն է, որ առանց ուժեղ կրթական համակարգի մենք երբեք չենք ունենալու ուժեղ պետություն: Շատ է խոսվում և քննարկվում Սինագապուրի, որպես պետության, զարգացման հիմնական պատճառները, դինամիկան, մոդելը, և ակնհայտ է, որ Սինգապուրի առաջընթացի հիմնական գործոններից մեկը եղել է հենց որակյալ կրթական համակարգի ձևավորումը և հիմնումը: Եթե չեղավ զարգացած հասարակություն, մարդիկ չեղան կրթված, եթե մարդիկ չգիտակցեցին բարեփոխումների բովանդակությունը, չունեցան գիտելիքներ՝ այդ բարեփոխումները նպատակադրելու և վարելու մասով, ապա մենք երբեք չենք կարող ունենալ հաջողություն, ինչպես նաև ուժեղ և զարգացած պետություն: Եթե անդրադառնանք հայ հասարակությանը՝ որպես հավաքական միավոր, ինչպե՞ս կբնութագրեք այն: Որպես հավաքական միավոր՝ մեկ բառով բնութագրելը դժվար է: Բոլորս էլ սիրում ենք մեր երկիրը, հայրենիքը, մեր ժողովրդին, սակայն, հաճախ առնչվելով և համեմատելով այլ երկրների հասարակությունների կենցաղի, առօրյայի, մշակույթի, մենթալիտետի, տարրական հարցերի վերաբերյալ մոտեցումների հետ, հասկանում ենք, որ մեր հասարակությունում կան լուրջ և խորքային պրոբլեմներ, որոնք խանգարում են մեր պետության զարգացմանն ու առաջընթացին: Սովորաբար առողջացման համար լավ ախտորոշում է անհրաժեշտ, ըստ ձեզ՝ո՞րն է հայ հասարակության «դիագնոզը»: Իհարկե, դիագնոզը ունենալը ամենակարևորն է: Ես կարծում եմ, որ բժշկության մեջ հենց ամենադժվարը դիագնոզը որոշելն է, վիրահատությունը կամ բուժումը համեմատաբար ավելի հեշտ է և տեխնիկայի կամ արհեստավարժության հարց է: Նույնն էլ հասարակությունում ու պետությունում է: Դիագոնզը մեկ բառով ներկայացնելը շատ դժվար է: Մեր ժողովրդի մոտ առկա է ինքնասիրահարվածության, առաջ նայելու փոխարեն անընդհատ հետ նայելու հատկություն, շատ դեպքերում ունենք չարակամություն և նախանձ միմյանց նկատմամբ, ոչ նպատակասլացություն, չկա թիմային և հավաքական գործելու հատկություն: Գոյություն ունի մեծ ագրեսիա և սթրես մեր առօրյայում, մարդկային հարաբերություններում, էլեմենտար հարցերում պրոբլեմների ստեղծում: Մանավանդ, երբ արտերկրից ես գալիս, այստեղ այդ կոնտրաստը և ագրեսիան ավելի ակնհայտ է երևում: Համակարգային խնդիրների կարգավորման նկատմամբ հաճախ տեսնում ենք չտրամաբանված և անհասկանալի դիմադրություն, առողջ դիալոգի բացակայություն: Ո՞նց կարող են այդ հարցերը կարգավորվել, կարծում եմ՝ դա շատ ավելի ֆունդամենտալ խնդիր է, և հիմնականում պետությունը ունի մեծ անելիք այդ ուղղությամբ: Որո՞նք են Հայաստանի առաջ ծառացած խնդիրները, ի՞նչ պետք է անել դրանց լուծման համար և ինչպե՞ս անել:  Իհարկե, տնտեսություն, կրթական համակարգ, առողջապահական համակարգ և անվտանգություն: Մշակույթի մասով ևս շատ բան ունենք անելու, որովհետև, շատ դեպքերում նաև մշակույթի միջավայրն է ինձ համար անհասկանալի: Արտաքին աշխարհի առումով ներկայանալի և, հատկապես, ճանաչելի լինելու մեծ խնդիր ունենք: Ես կուզեմ, որ վարենք շատ ավելի ուժեղ արտաքին քաղաքականություն, ավելի հստակ ֆիքսենք մեր կարճաժամկետ և երկարաժամկետ նպատակները, որովհետև մեր տարածաշրջանը գտնվում է պարբերական տուրբուլենտության իրավիճակում: Ես չեմ  հիշում պատմական մի ժամանակաշրջան, երբ մեր տարածաշրջանը եղել է հանգիստ: Առանց նպատակների ձևակերպման, դրանց հասնելու տեսլականի բացակայության պարագայում Հայաստանը չի կարող ունենալ կայուն զարգացում: Մենք ունենք ազդեցիկ սփյուռք, որի ներուժը երբեք համակարգված չենք օգտագործել թե ներքին, և թե արտաքին ոլորտներում: Արցախի հարցը և դրա նպաստավոր հանգուցալուծումը ամենակարևորներից է ինձ համար և մենք այստեղ սխալվելու իրավունք չունենք: Այս հարցի վերջնական կարգավորումը կնպաստի մեր երկրում, ինչպես նաև տարածաշրջանում խաղաղության ու կայունության ապահովմանը: Անհատներ, թե ինստիտուտներ, որը զարգացնել: Շեֆիլդի համալսարանում մենք մի մեծ դասընթաց անցանք՝ առաջնորդություն: Իհարկե, դա շատ հետաքրքիր դասընթաց էր, բայց մենք առաջնորդությունն անցնում էինք ընկերության կառավարման տեսանկյունից, ոչ թե երկրի: Մշտապես, առաջնորդության և առաջնորդի դերը շատ կարևոր է եղել մարդու պատմության ամբողջ ժամանակաշրջանում, և շատ դեպքերում առաջնորդներից է կախված եղել ճակատագրական այս կամ այն հարցի հանգուցալուծումը: Բայց, երբ ինձ հարցնում եք՝ անհատներ, թե ինստիտուտներ, ես միանշանակ կընտրեմ՝ ինստիտուտը: Չզարգացած ինստիտուտների պարագայում առաջնորդությունը սկսում է ունենալ տարատեսակ մուտացիաներ, որպես կանոն, բացասական հետևանքներով: Եթե մենք նայում ենք պատմությունը կամ իրավիճակները, լիդերները հիմնականում ի հայտ են գալիս էքստրեմալ իրավիճակներում պատերազմական իրադրություններում, հեղափոխությունների արդյունքում: Պատմության մեջ չկա դեպք, երբ կայուն իրավիճակ ունեցող զարգացած երկրում հինգ կամ տասը տարին մեկ տարատեսակ վառ լիդերներ առաջանան: Ինչո՞ւ, որովհետև այնտեղ ինստիտուտներն այնքան զարգացած են, որ լիդերների դերն ու նշանակությունը միայն այդ ինստիտուտները արդյունավետ կառավարելն ու սպասարկելն է` բերելով անհրաժեշտ արդյունք իրենց երկրի համար: Եվրոպական երկրների իմ գործընկերների հետ շփումներում ես երբեք չեմ լսել, որ օրինակ Մերկելին, Սարկոզիին կամ Մակրոնին իրենք կոչեն լիդեր: Այդ հասարակությունները նրանց համարում են իրենց պետության ղեկավար, ընտրված որոշակի ժամակահատվածի համար: Սակայն, նույն այդ մարդիկ շատ հպարտությամբ այդ անձանց անվանում են լիդեր, երբ նրանք իրենց պետությունը, իրենց ազգին տարատեսակ միջազգային հարթակներում, բանակցություններում կամ ֆորմատներում են ներկայացնում: Ես լիդերի դերը շատ կարևորում եմ թե պետությունում, և թե կազմակերպությունում, սակայն առանց արդյունավետ ինստիտուտի, առաջնորդությունը կլինի կարճաժամկետ, իսկ առաջնորդը` որպես այդպիսին շատ արագ կկորցնի իր առաջնորդությունը, և հետևաբար, դերն ու նշանակությունը: Ըստ իս, առաջնորդությունը կարևոր հատկություն է, իսկ ինստիտուտի առկայությունը` անհրաժեշտություն: Ես այդ տեսանկյունից կմեկնաբանեի այս հարցը: Ո՞րն է մեր պարտավորությունը հաջորդ սերունդների առաջ: Հաջորդ սերունդերի առաջ պարտավորության տեսանկյունից դարձյալ ֆիքսում եմ կրթական համակարգը, որովհետև իմ պատկերացմամբ ամենալավ ներդրումը դա գիտելիքի ու կրթության մեջ արված ներդրումն է: Այն ընտանիքները, ծնողները, ովքեր ներդրումներ կանեն իրենց երեխաներին, սերունդներին գիտելիք ապահովելու ուղղությամբ, կարող են վստահ լինել, որ այդ սերունդները կլինեն կայուն, կապրեն լավ և կունենան իրապես փայլուն ապագա: Եթե կրթված չեղան, գիտելիք ու տեսլական չունեցան, չեմ կարծում, որ այլ տիպի գործողություններով կամ ջանքեր օգտագործելով հնարավոր կլինի սերունդներին բարեկեցություն ապահովել: Այսօր կարող ենք ստեղծել ցանկացած բան, բայց եթե գիտելիքը չապահովեցինք, դա շատ շուտ կկորցնենք կամ կքանդվի: Ի՞նչ եք անում դուք ամեն օր կամ պարբերաբար՝ Հայաստանն ավելի լավը դարձնելու համար: Կարծում եմ՝ հարցն ավելի շատ բարձրագոչ է: Հայաստանն ավելի լավը դարձնելու համար բիզնեսի մեջ եղած մարդուն, սովորական քաղաքացուն շատ բան անել պետք չէ, և ես չեմ տեսել այլ երկրներում որևէ շարքային քաղաքացի հատուկ ինչ-որ գործողություններ կամ քայլեր անի այդ ուղղությամբ: Քաղաքացին շատ բան չի էլ կարող  անել, պետք է լինի կազմակերպված, անպայման աշխատի և ունենա նպատակ ու ձգտում, չխաբի, փորձի զարգացնել այն, ինչով ինքն է զբաղվում: Եվ այդ միկրոզարգացումները մի ամբողջության մեջ կբերեն մակրո էֆեկտ և կայուն իրավիճակ: Դա դրական կանդրադառնա թե մեր պետության, թե նոր սերնդի և թե ներկայիս իրավճակի վրա: Առանձին որևէ քաղաքացի չի կարող առօրյա կյանքում անել այնպիսի քայլեր, որոնք էականորեն կազդեն Հայաստանի զարգացման վրա, եթե քաղաքական գործիչ չես կամ պետական բարձր պաշտոնյա: Պարզապես պետք է էֆեկտիվ աշխատել և ստեղծել արդյունք: Մեզ պատմությունից հասել է տեղեկություն, որ Տիգրան Մեծի հայրենիքը՝ Ք. Ա. 95-55 ը, հայոց պատմության լավագույն էջերից մեկն է եղել: Ո՞րն է «95-55»-ի ձեր կոնցեպտը: Շատ կարևոր է մեր երկրի պատմությունն իմանալ, բայց ես միշտ դեմ եմ հետ նայելուն, պետք է գնանք առաջ: Ես դեռևս փոքր հասակից եղել եմ «Ի՞նչ, Որտե՞ղ, Ե՞րբ» հաղորդաշարի երկրպագու, և վերջերս հայկական հաղորդաշարի ժամանակ կար մի հետաքրքիր հարց, որի պատասխանը կարճ եթե ձևակերպեմ հետևյալն էր՝ ավտոմեքենան է, որը շարժվում  է առաջ, սակայն վարորդը անընդհատ հետ է նայում հայելիի միջոցով: Ես միշտ կցանկանամ, որ մեր երկիրը շարժվի առաջ, վարորդը լինի պրոֆեսիոնալ, այն մեքենան, որը վարում ենք, լինի լավը և տեխնիկապես հզոր, որովհետև վատ մեքենայով և ոչ պրոֆսիոնալ վարորդով չես կարող անընդհատ շարժվել առաջ և այն էլ արագ: Եվ ուզում եմ, որ հետ նայելու համար այդ հայելին օգտագործենք միայն մեկ նպատակով, որ վստահ լինենք՝ հետևից հարված չկա, և ամեն ինչ անվտանգ է: Անընդհատ հետ նայելը, անընդհատ պատմությունը քննարկելը, էլ չեմ ասում՝ գնալ-հասնել Տիգրան Մեծի ժամանակաշրջան, վերցնելով այն որպես երազանք այսօրվա Հայաստանը կառուցելու համար, կարծում եմ՝ ուտոպիա է: Պատմությունն էլ շատ հարաբերական է, տարատեսակ ու տարբեր կերպ մեկնաբանման ենթակա: Աշխարհում այսօր կան տարածքի առումով բազմաթիվ փոքր երկրներ, որոնք ունեն մեծ զարգացվածության աստիճան: Եվ հակառակը, կան տարածքով շատ մեծ պետություններ, որոնք խրոնիկ պրոբլեմներ ունեն արդեն տասնամյակներ շարունակ: Կարծում եմ՝ տարածքի մեջ չէ խնդիրը, այլ բնակչության, պոտենցիալի, կրթվածության, նպատակ ու տեսլական ունենալու մեջ է: Վստահ եմ, որ եթե քաղաքացին, կառավարությունը, պետությունը չի ձևակերպել նպատակ ու տեսլական, չգիտի որ կողմ է գնում և ինչպես, անկազմակերպ է ու ցաք ու ցրիվ իր որոշումների և գործողությունների մեջ, ապա դրական արդյունք ակնկալելը անհնար է: Կարծում եմ, որ մենք պետք է ձևակերպենք մեր նպատակները, որոնք պետք է լինեն ամբիցիոզ, բայց միաժամանակ՝ ռեալիստիկ: Ես երբեք չեմ հասկացել իլյուզիայով ապրող մարդկանց, ովքեր երազելուց բացի որևէ բան չեն առաջարկում: Ցանկացած նպատակ պետք է ունենա գոնե հինգ չափանիշ՝ առանձնահատկություն, չափելիություն, հասանելիություն, իրատեսականություն ու ժամկետայնություն: Այս հինգ չափանիշը հիմք ընդունելով՝ եթե ձևակերպես նպատակներդ զուգորդված հստակ տեսլականով, միանշանակ հաջողությունն ապահովված է: Կարծում եմ՝ պատմությունն իմանալը լրացուցիչ գիտելիք է, որոշ դեպքերում դաս` անցյալի սխալները չկրկնելու համար, սակայն այդ պատմության մի հատվածը վերցնել և սարքել կոնցեպտ ապագայի համար, այդքան էլ իրատեսական և խելամիտ չեմ համարում: Ի՞նչ լսել կամ դիտել այս հարցազրույցը կարդալուց հետո, մի հղում տվեք: Հումորով պատասխանեմ այս հարցին. քանի որ մեր խոսակցությունը սկսեցինք «Հայրենիք» թե «Մայրենիք» հարցով, ապա կառաջարկեի լսել James Brown-ի “This is a man’s world” երգը, որտեղ շատ նրբորեն կարևորվում է կնոջ դերը տղամարդու կյանքում: https://www.youtube.com/watch?v=heEZhkyavEA Հարցազրույցների շարքն իրականացվում է «Գալաքսի» ընկերությունների խմբի աջակցությամբ, ընկերության սոցիալական պատասխանատվության ծրագրերի շրջանակում:

Lragir.am,
07-03-2020 21:30